Czym można kierować się przy wyborze tłumacza przysięgłego?
Z doświadczenia naszego biura tłumaczeń, działającego na rynku już przeszło 20 lat, wynika, iż na gorszą jakość tłumaczeń przysięgłych może mieć wpływ nie tylko krótki staż pracy i wynikające z tego niewielkie doświadczenie translatorskie tłumacza przysięgłego, lecz również – dla niewtajemniczonych kwestia z pozoru abstrakcyjna – bardzo długi staż pracy, lecz uzyskanie uprawnień przed 2005 r.
Egzamin państwowy na tłumacza przysięgłego
Właśnie wtedy bowiem wprowadzono wymagające egzaminy na tłumacza przysięgłego. Przykładowo w parze językowej polski-angielski (przeważnie 2 teksty prawne i 2 ekonomiczne w 2 kierunkach, tj. PL–>EN i EN–>PL + część ustna) egzamin ten zdaje obecnie przeważnie zaledwie około 25% kandydatów. Kwalifikacją wstępną jest wykształcenie wyższe pełne (tytuł magistra, lekarza etc.) na dowolnym kierunku studiów. Jakkolwiek z racji zainteresowań zawodowych do egzaminu podchodzą najczęściej absolwenci filologii obcych i to dopiero po nauczeniu się praktycznie na pamięć treści Kodeksu Cywilnego (Ustawy z dnia 23.04.1964 r.) i Kodeksu Karnego (aktu normatywnego w zaktualizowanym brzmieniu z 06.06.1997 r.) w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej. Wcześniej uprawnienia tłumacza przysięgłego dla danego języka obcego otrzymywało się z automatu, wraz z dyplomem magistra filologii obcej. Dlatego tłumacze przysięgli „starszego pokolenia” nie przeszli przez wymagające sito selekcji na podstawie kompetencji merytorycznych oraz cech osobowych, takich jak skrupulatność, precyzja czy tempo realizacji tłumaczeń. Z racji tego, że studia dzienne magisterskie na kierunku filologia obca normalnym trybem ciągłej edukacji kończy się w wieku 24 lat, z prostej kalkulacji wynika, iż w 2026 r. tłumacze przysięgli starsi niż 45 lat mogli nie zdawać egzaminu na tłumacza przysięgłego, przy czym w każdym przypadku uprawnienia otrzymywali dożywotnio. Egzamin państwowy na tłumacza przysięgłego zdaje się przed specjalną komisją, a uprawnienia nadaje sam Minister Sprawiedliwości RP.
Teza – najlepszy wiek dobrego tłumacza przysięgłego w 2026 r.
Odpowiadając na pytanie z tytułu artykułu można by zatem pokusić się na wysunięcie tezy, że aby zwiększyć prawdopodobieństwo otrzymiania rzetelnego tłumaczenia przysięgłego, bez pomyłek językowych i niedociągnięć formalnych (znającego też specyfikę urzędów), w 2026 r. warto zaufać tłumaczowi przysięgłemu w wieku pomiędzy 30 a 45 r.ż., czyli z minimum pięcioletnim stażem pracy, jednocześnie mając pewność, iż dany tłumacz przysięgły otrzymał uprawnienia na drodze egzaminu państwowego. Rok nadania uprawnień można sprawdzić na specjalnej liście Ministerstwa.
Oczywiście będzie też wiele odstępstw od tej reguły. Może się bowiem zdarzyć, że świeżo upieczeni absolwenci filologii obcej oraz dopiero co mianowani, świetnie wykształceni tłumacze przysięgli, będą wykonywali tę pracę znacznie lepiej od swoich doświadczonych koleżanek i kolegów z branży translatorskiej, gdyż:
- posiadają specjalne, unikatowe predyzpozycje,
- zwykle mają lepsze zdrowie, w tym dokosnały wzrok (co za tym idzie, mogą wydajniej pracować, również w nocy),
- wykażą się większym zaangażowaniem,
- ich motywacja do pracy będzie wyższa (efekt nowości, okres dorabiania się),
- nie będą przedstawiać syndromów znużenia i wypalenia zawodowego, na które jeszcze zdecydowanie za wcześnie (wszystko widzieliśmy w tej „robocie”, nic nas już nie zaskoczy).
Sprawa zatem jest bardziej złożona niż sam wiek tłumacza, a teza ta, choć ma podstawy statystyczne, jest dość ryzykowna, gdyż w każdej populacji zmienność osobnicza jest bardzo wysoka. Jednak pozwoliliśmy sobie podzielić się z Państwem naszą ideą i naszymi spostrzeżeniami, mając nadzieję, iż będą one dla Państwa choć w pewnym zakresie odkrywcze i skłonią ku nowym refleksjom.
Obowiązki tłumacza przysięgłego względem organów ścigania i sądów
Tłumacz przysięgły nie posiada statusu funkcjonariusza publicznego, nie jest urzędnikiem państwowym ani samorządowym. Jednak jest tzw. osobą zaufania publicznego i współpracuje z organami ścigania, czyli policją i prokuraturą. Na ich wezwanie ma obowiązek stawiać się na przesłuchania świadków i podejrzanych w różnych sprawach, realizując wówczas tłumaczenia ustne. Winien też wykonywać poświadczone tłumaczenia pisemne pism procesowych na wezwanie sądów czy poświadczone tłumaczenia ustne na salach rozpraw w ramach realizacji swoich obowiązków na rzecz Państwa. Tłumaczenia te płatne są według stawek urzędowych. Ponadto tłumacz przysięgły dobrowolnie świadczyć też może usługi tłumaczeń przysięgłych dla osób prywatnych (np. spotkanie u notariusza), firm oraz instytucji celem administracyjnego obiegu oficjalnych dokumentów.