Rzetelne tłumaczenie wypisu ze szpitala lub innego fachowego tekstu medycznego polega na znajomości oficjalnych pojęć medycznych (ang. medical terms), w tym w szczególności skrótów i akronimów medycznych, przez wyspecjalizowanego tłumacza. Czasem też nawet na dedukcji znaczenia własnych skrótów myślowych lekarzy, czyli swoistej lekarskiej nowomowy potocznej. Z tego względu często bywa tak, że jest to praca nie tylko tłumaczeniowa, lecz również detektywistyczna. Wpis niniejszy będzie traktował o tym problemie, pokazując konkretne przykłady poprawnych polsko-angielskich tłumaczeń skrótów i akronimów medycznych przy okazji wykonywania profesjonalnych tłumaczeń z medycyny.
Skróty w tłumaczeniach medycznych z języka polskiego na język angielski
Językowe skróty medyczne (po angielsku medical abbreviations) w języku polskim polegają na skróceniu pojedynczych wyrazów i dodaniu kropki na końcu skrótu w przypadku, gdy ostatnią literą skrótu powstałego ze skracanego wyrazu jest spółgłoska wewnątrzwyrazowa, np. w kontekście tłumaczeń medycznych online „konsultacja w tut. por.” – konsultacja w tutejszej poradni, wizyta ambulatoryjna. Jeśli natomiast ostatnią literą skrótu jest ostatnia litera wyrazu, od którego pochodzi dany skrót, wówczas w języku polskim kropki nie stawia się, np.: doktor – dr, ale w dopełniaczu „doktora” skrót będzie brzmiał „dr.” lub „dra”. Te same zasady w przykładzie mieszanym dotyczą całego rozwinięcia polskich stopni naukowych, np. dr n. med. (dr nauk medycznych – ang. M.D. Ph.D. – medical doctor Philosophy Doctor) czy dr n. farm. (doktor nauk farmaceutycznych). Co ciekawe, skrót słowa dr w j. angielskim w mianowniku poprawnie pisze się z kropką na końcu jako „dr.”, podobnie jak w piśmie skierowanym do lekarza „Drogi panie doktorze Fox” (Dear Mr. Fox, M.D.). W polskim wypisie ze szpitala czy kliniki, przedłożonym do tłumaczeń medycznych na j. angielski można znaleźć rozmaite skróty medyczne – zarówno pochodzące z języka angielskiego, jak i języka polskiego: „neo” – ang. neoplasm (nowotwór), „meta” – ang. metastases, metastatic foci (przerzuty, ogniska metastatyczne), km – krążki międzykręgowe (ang. intervertebral discs), C7 – siódmy kręg szyjny (ang. cervical), L3 – trzeci kręg lędźwiowy (ang. lumbar).
Akronimy w tłumaczeniach medycznych online na język polski lub angielski
Z kolei akronimy medyczne (po angielsku medical acronyms), zwane też alternatywnie skrótowcami medycznymi, to uproszczenia polegające na utworzeniu ciągu wielkich liter, powstałego z pierwszych liter kilkuwyrazowej nazwy własnej, określającej instytucję medyczną bądź pojęcie medyczne dotyczące parametru diagnostycznego, konkretnej terapii, nazwy jednostki chorobowej etc. Większość tego typu akronimów w tłumaczeniach medycznych z języka angielskiego na język polski po prostu przepisuje się bez zmian, mianowicie:
- NHS (ang. bryt. National Health Service, nazwa własna, odpowiednik naszego rodzimego Narodowego Funduszu Zdrowia, NFZ, czasem tłumaczonego na angielski jako NHF – National Health Fund, jeśli dotyczy polskich struktur opieki zdrowotnej),
- WBC – ang. white blood cells (leukocyty, białe ciałka krwi); w wynikach badań diagnostycznych dokumentacji medycznej z polskich placówek służby zdrowia widnieją oryginalne akronimy angielskie, jedynie czasem spolszczenia, np. „leu”,
- CABG – coronary artery bypass surgery – pomostowanie aortalno-wieńcowe, termin używany w kardiochirurgii, pot. założenie stentów w przypadku pacjentów z niewydolnością krążenia wieńcowego, mogącego prowadzić do zawału mięśnia sercowego .
Tłumacz medyczny online odpowiedzialny za tłumaczenie wypisu ze szpitala lub większej ilości wypisów medycznych, zwanych też kartami informacyjnymi leczenia szpitalnego, powinien mieć na uwadze ww. niuanse, rozumiejąc m. in. to, że polskie akronimy (skrótowce) w tłumaczeniu na język angielski czasem należy odpowiednio modyfikować. Przykładowo akronim medyczny OB (opad krwinek czerwonych po 1 godzinie, wskaźnik stanu zapalnego) to po angielsku nie OB, lecz ESR (erytrocyte sedimentation rate). Inne klasyczne przykłady nieintuicyjnego tłumaczenia akronimów medycznych na język angielski to KKCZ – koncentrat krwinek czerwonych (RBC concentrate lub pRBCs – packed red blood cells), skrótowiec „wpw” – w polu widzenia (ang. FOV, field of view), termin stosowany w mikroskopii optycznej, np. przy okazji opisu wyników badania moczu (nabłonki płaskie: nieliczne wpw) bądź nazwa jednostki chorobowej z dziedziny pulmonologii POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc (po angielsku COPD – chronic obstructive pulmonary disease).
Spolszczenia akronimów angielskich w tłumaczeniach medycznych na język polski
Jak wspomniano powyżej, w większości przypadków akronimy występujące w polskiej diagnostyce laboratoryjnej zostały zapożyczone z języka angielskiego (przy czym angielszczyzna medyczna często pierwotnie czerpała tę nomenklaturę z łaciny) i są jednobrzmiące lub delikatnie spolszczone, np. angielski akronim CT (computed tomography w tłumaczeniach medycznych na język polski figuruje jako TK – „tomografia komputerowa” (badanie obrazowe wykorzystujące skanowanie warstwowe promieniami X).
Tłumaczenia tekstów medycznych online przez pryzmat akronimów i skrótów branżowych – podsumowanie
Specjalista wykonujący tłumaczenia medyczne online z języka angielskiego na język polski wobec tego powinien wiedzieć, które ze skrótów i akronimów mają nasze rdzenne, polskie pochodzenie lub po prostu posiadają polski odpowiednik, a które należy zwyczajnie przepisać w nie zmienionej formie. Bezspornie – profesjonalny tłumacz medyczny online nie może ich automatycznie, bezrefleksyjnie kopiować do pliku wynikowego. Czasem w rozpoznaniu znaczenia skrótów i akronimów medycznych może przyjść z pomocą program do tłumaczenia maszynowego, do którego „wtłoczono niezliczoną ilość” tego typu przykładów w ramach bazy pojęć i odpowiedników w polsko-angielskich tłumaczeniach artykułów naukowych z zakresu medycyny, wypisów szpitalnych, wyników badań laboratoryjnych i obrazowych, recept i innych treści o tematyce medycznej. W Internecie znajdują się również liczne anglojęzyczne słowniki i leksykony akronimów i skrótów medycznych, z których można czerpać ogrom wiedzy specjalistycznej, tłumacząc treści dotyczące konkretnych przypadków medycznych.